16.4.21

Vida e obra de Xela Arias Castaño - 5º Colexio San Pío X (Ourense) #Letr...

O Camiño Francés a través da súa toponimia (1)

 Camiño Francés Galego a través da súa toponimiaVer  as demais etapas (Seis breves pezas divulgativas que mostran o Camiño de Santiago desde unha perspectiva etnográfica, cultural e lingüística que pon en valor a toponimia galega para que o peregrino comprenda desde un punto de vista novo a relevancia da Ruta Xacobea e a súa impronta na configuración cultural da actual Europa.)

31.3.21

Refraneiro do mes de abril

-Xaneiro, xeadeiro;
 febreiro, marmaruxeiro, 
cada surco seu regueiro;
 marzo nin o rabo do gato mollado; 
abril canta poida vir;
 maio pardo; San Xoán craro; 
Santa Mariña calor; 
agosto millor,
 conténtate labrador.


- A abella e a ovella en abril deixan a pelexa.
- A auga de abril enche o carro e o carril.
- Abril, abril, de cen en cen anos deberas vir.
- Abril atoldado e pouco mollado.
- Abril, se por mal quere vir, aínda as portas non deixa abrir.
- Abril, abrilón, auga por un tubo e pode que trebón.
- Abril, augas mil, escoadas por un mandil.
- Abril, augas mil, peneiradas nun candil.
- Abril, augas mil, se non ao comenzo, ao medio ou á fin.
- Abril e maio son as chaves do ano.
- Abril esfola, pero maio amola.
- Abril frío e fornos quentes, alegría para os meus dentes.
- Abril mollado, malo na horta e bo no campo.
- Abril, para ser abril, ten que vir con augas mil.
- Abriles e cabaleiros, son ás veces traizoeiros.
- A ti chova todo o ano e a min abril e maio.
- Ao escacho polo abril non hai máis que lle pedir.
- A vella que soubo vivir, gardou pan para maio e leña para abril.
- Busca pan para maio e leña para abril e bótate a durmir.
- Chova por abril e maio e non chova en todo o ano
- De abril a abril volven as augas por onde adoitaban vir.
- En abril, augas mil.
- En abril déixame durmir, que en maio de seu me caio.
- En abril queima a moza o mandil.
- En abril vai onde has de ir qu'a tua casa virás a durmir.
- Escárbame en abril, e pódame en maio que chepagaréi o teu traballo.
- Falten augas mil e non falten en abril.
- Garda pan pra maio e palla pra abril.
- Labrador no abril deixate ir hasta o meixil
- Marzo espigas catro, abril espigas mil.
- No abril, pra min; no maio, pró amo, no san Xoán, pró criado.(a lamprea ou o salmón, dependendo do lugar)
- No mes de abril fai queixos mil.
-Os enxames de abril, gárdallos pra ti,os de maio a quen chos pida, dallos e  os de San Xoan bótallos ó can.
- Os aires de abril fan meter o porco no cubil.
- O año de abril enche o regazo e o mandil.
- O millo polo San Marcos nin no saco nin nado.( 25 abril día de San Marcos)
- O queixo e o barbeito en abril e maio sexa feito.
- O sol da na cama en abril; deixa labrego de dormir.
- Pra cear en abril nin sol nin candil.
- Seméntesme tarde, seméntesme cedo,hasta o mes de abril non me verás o pelo.(as patacas)
- Se queres ter boas pitas e bó galo, colle os ovos en abril e bótallos en maio.
- Se queres saber cando é abril, a andoriña viracho dicir.
- Se marzo non marcea, abril cantalea.
- Se ves a cobra antes de San Marcos,inda verás a neve nos campos.
- Unha agua de maio e tres de abril, valen por mil.
- Vale máis o trebón de abril que os bois e o carro e aquel que vai nil.
- Vale mais abada de marzo que feixe de abril.
- Veñan dúas mil e non veñan as de abril.
- Viño de abril arde no candil; viño de maio pouco e malo.
- Viño de abril non vai ó funil.
Viño de maio pouco e malo o de abril é xentil.

4.3.21

Certame aRi[t]mar Galiza e Portugal 2021

 Un ano máis, a Escola Oficial de Idiomas de Santiago de Compostela abre o prazo das votacións en liña para elixir a mellor canción galega e portuguesa de 2020. Logo dunha primeira fase na que o xurado seleccionou os dez mellores temas en galego e os dez mellores temas en portugués, xa coñecemos as músicas e artistas nomeados nesta edición. Por Galicia resultaron finalistas: Baiuca, Guadi Galego, Mercedes Peon & Streicherensemble der Augsburger Philharmoniker, MJ Pérez, Néboa, Os d’Abaixo, Pauliña, Ukestra do Medio, Uxía & Sérgio Tannus e Xoana. E por Portugal: Ana Bacalhau, Bárbara Tinoco, Carlão, Cláudia Pascoal, Dino D’Santiago, Fuga, Miguel Araújo, Os Quatro e Meia, Pedro Abrunhosa e Tatanka. As persoas que se queiran sumar a esta iniciativa promovida pola Consellería de Cultura, Educación e Universidade poden votar a través do web do certame desde 19 de febreiro ata o día 20 de marzo. Todas elas participarán posteriormente no sorteo dun lote de libros e cedés. 
Podes velas e ouvilas en versión reducida aquí

Ver versión completa na páxina web de Aritmar

Brincaletras 8M - DÍA INTERNACIONAL DA MULLER


 Ver máis recursos

1.3.21

Refraneiro de marzo

 - Auga de marzo, herbanzo.
- A viña de bon amo, pódase en marzo; a viña do ruín, pódase en abril.
- Cando hai auga e sol en marzo, aparella as cubas e o mazo.
- Cando marzo maiea, maio marcea.
- Cando en marzo chove e en abril xía, queda maio feito unha criba.
- Chuvia en marzo, nin o mexo dun rato.
- Cobras en marzo, neve en abril.
- En marzo espingarzo.
- Entre marzo e abril, sae o cuco do cubil.
- Entre marzo e abril o cuco ha de saír; se ós tres meses non volveu, é porque morreu.
- Marzo, marzán,pola mañán cara de rosa, pola tarde cara de can.
- Marzo chuvioso, verán caluroso.
- Marzo ventoso e abril caluroso,traen a maio frorido e fermoso.
- Marzo, marzolo, trebón e raiolo.
- Marzo marzal, déixame o viño trasegar.
- Marzo ben feito, patacas a eito.
- Marzo amola e abril esfola.
- Marzo é enganador, un día malo e outro peor.
- Marzo, nen rabo de gato mollado.
- Marzo, marzán, a mañá cara de rosa, a tarde cara de can
- Marzo pardo, abril chuvioso e maio ventoso fan o ano formoso.
- Nas tarde de marzo  recolle o teu gando.
- Marzo chegar, tempo de enxertar.
- Nas tardes de marzo recolle o teu gando.
- No marzo, abrigo, noces e pantrigo.
- Nin marzo con flores, nin moza sen amores.
- No marzo aínda hai lama no pazo.
- O que en marzo non poda a súa viña, perde a vendima.
- O sol de marzo queima as donas no seu pazo.
- O vinte e cinco de marzo, entra a merenda e máis o descanso.
- Pan para maio e leña para abril, e  o mellor cepón para marzo compón.
- Polo San Pedro de Cuadrela, sae a cóbrega de debaixo da terra.
- Quen en marzo non fende, en abril non estende.
- Quen teña forza no brazo, cave e pode en marzo
- San Raimundo trae a anduriña do outro mundo.
- Se por marzo canta a rá, por maio xa calará.
- Se por San Xosé a bubela non vén, catala morta ou algo ten.
- Se marzo acabou e o cuco non chegou, algo ó cuco lle pasou.
- Se en marzo non canta o cuco, nin en abril a bubela e a ruliña non rulea, má colleita se espera.

NOTA: Se sabedes dalgún podedes dárllelo a alguén do cole ou mandalo por correo.

21.2.21

21 de febreiro "Día da Lingua Materna"


"Falarlle a alguén nun idioma que entende permite chegarlle ó seu cerebro, pero falarlle na súa lingua materna significa chegarlle ó seu corazón". N.M.   VER  LETRA DA CANCIÓN  -  Artigo relacionado

20.2.21

Brincaletras sobre Rosalía de Castro

Concurso de debuxo "A Nosa Rosalía" durante o curso 2020-21


- Concurso celebrado pola Deputación de Pontevedra para conmemorar a celebración do "Día de Rosalía" (24 de febreiro). Día do seu nacemento.


- Máis sobre Rosalía de Castro na Aula Virtual da nosa escola.


O Entroido e a a lúa

 "O día principal e case final do Entroido —aínda queda o enterro da sardiña e as piñatas — é o Martes Gordo. Como é ben sabido, a data varía cada ano pois está condicionada pola de Pascua de Resurrección e esta á súa vez polos calendarios solar e lunar. O Domingo de Resurrección será o primeiro posterior á primeira lúa chea despois do equinoccio de primavera —21 de marzo—. Escollérono así os primeiros cristiáns para que coincidise coa Pascua xudía pois parece que esa era a festa que se celebraba cando a Última Cea. E como a igrexa marca o tempo en corentenas, o período precedente, o da Coresma —de xaxún e abstinencia—, debe durar outros corenta días. Así que descontando esa corentena —sen computar os domingos— fixamos a data exacta do día grande de Entroido que será sempre martes por ser domingo o de Resurrección. O que sempre coincide é que os días grandes do Entroido caen en período de lúa nova e a Semana Santa en lúa chea. Isto ten moitas e interesantes lecturas e interpretacións sobre a migración das almas que hoxe non temos lugar para comentar".    -  Antonio Reigosa  do Xornal Nós Diario

17.2.21

"Chove en Santiago" - Carlos Díaz - Poema galego de García Lorca

Recursos sobre Rosalía de Castro - 2021

Campanas de Bastabales-Rosalía de Castro

Adiós ríos, adiós fontes. Poema de Rosalía de Castro cantado por Amanc...

Rexurdimente - CEP Campolongo - Curso 2018-19


Nasín cando as prantas nasen,
no mes das froles nasín,
nunha alborada mainiña,
nunha alborada de abril.
Por eso me chaman Rosa,
mais a do triste sorrir,
con espiñas para todos,
sin ningunha para ti.
Desque te quixen, ingrato,
todo acabóu para min,
que eras ti para min todo,
miña groria e meu vivir.
¿De qué, pois, te queixas, Mauro?
¿De qué, pois, te queixas, di,
cando sabes que morrera
por te contemplar felís?
Duro cravo me encravaches
con ese teu maldesir,
con ese teu pedir tolo
que non sei qué quer de min,
pois dinche canto dar puden
avariciosa de ti.
O meu corasón che mando
cunha chave para o abrir.
Nin eu teño mais que darche,
nin ti máis que me pedir.

ADAPTACIÓN DO GRUPO  DE VACAS -    LETRA (Rosalía de Castro)

16.2.21

Antonio Luz- ENTROIDO

Felos de Maceda - Que nos pille reboleando

Musíca do Entroido - Que non pare a festa

A canción é un percorrido polos diferentes personaxes e lugares do entroido galego. A letra de Ramón Veiga vai presentando unha comitiva na que o boteiro, a madama ou o chocalleiro se xuntan co boi, a gárgola ou a marela para festexar o final do inverno e o comezo da primavera. Unha viaxe polo entroiro de Riós, Boborás, Viana, Celanova, Esgos, A Veiga ou Buxán na que as crianzas se poderán mergullar no universo do carnaval galego, nun ano que fará moi difícil que se poida celebrar nas condicións habituais.
 

1.2.21

Refraneiro de Febreiro

Neste mes de Febreiro temos dous santos refraneiros: A Candeloria, o 2, e San Brais o 3. Na Candeloría é cando se di que casan os paxaros, e no San Braís xa se nota como medrou o día.
Clicando nas ligazóns anteriores atoparás máis do que temos aqui neste artigo.
- Abrígate por febreiro con dúas capas e un sombreiro.
- A castaña e o besugo en febreiro están en zugo.
- A chuvia en febreiro fai o palleiro. 
- A neve febreiriña vaise axiña.
- A partir da Candeloria, ningunha ave boa soa.
- Aproveite ben febreiro quen mal folgou en xaneiro.
- Auga de febreiro , enche o cabaceiro.
Brais, lávate e comerás, e dispois de ben lavado non comerás bocado.
- Cando chove en febreiro todo ano é temporeiro.
- Cando febreiro non febreirea, marzo marcea.
- Cando a Candeloria chora, a metade do inverno vai fora".
- Come máis pan un día de sol de febreiro que os cabalos de todo o reino.
"Día de S. Brais , hora e media mais, e o que ben lle contou, dúas horas lle encontrou"..
- Dure a mala veciña o que a neve febreiriña.
- Febreiro camiseiro, nen boa meda nen bo palleiro.
- En febreiro corre a auga por calquera regueiro.
- En febreiro garda a leña no leñeiro.
- En febreiro limpan o cu no palleiro.
- En febreiro mete obreiro, antes no derradeiro que no primeiro.
- En febreiro mete obreiro, pan che comerá pro traballo che fará.
- En Febreiro nin can, nin cadela nin sombreiro.
- En febreiro, por cada rego un caneiro.
- En febreiro saca o boi do teu centeo.
- En febreiro sae o oso do oseiro.
- En febreiro, sardiñas no fumeiro.
- En febreiro sete lobos ao carreiro.
- En febreiro, sete capas e un sombreiro.
- En febreiro sete lobos ao carreiro".
- En febreiro, un pouco ao sol e outro ao fumeiro.
- En febreiro, un día ó sol e outro ó braseiro.
- Febreiriño a ferverexar e a espurritiña do trigo a medrar.
- Febreiriño corto cos seus vinteoito, se tivera máis catro non paraba can nin gato, nin abella no burato.
- Febreiro camiseiro, nin boa meda nin bo palleiro.
- Febreiro corzo, cos seus vinte e oito, se durara máis catro, non quedaba can, nin rato no seu burato.
- Febreiro currusqueiro, marzo ventoso, abril chuvioso, maio louro cuberto de ouro.
- Febreiro, felerpeiro.
- Febreiro lardeiro...
- Febreiro mollado Maio soleado.
- Febreiro moliñeiro; marzo ventoso; abril chuvioso, maio louro, cuberto de ouro.
- Febreiro tasqueiro, nin boa meda nin bo palleiro.
- Febreiro, xeada na leira e cachopo na lareira.
- Neve febreiriña, pícaa a galiña.
- Neve febreiriña, tarde vén e axiña camiña.
- Mal ano espero, se en febreiro anda en mangas de camisa o xornaleiro.
- Mira, Brais, por onde vas, e coida ben o que fas.
- Neve febreiriña, tarde ven e logo camiña.
- Neve febreiriña pica a galiña.
- Pola Candeloria metá do inverno vai fóra, se chove ou venta, inda entra.
- Pola Candeloria cásan os paxariños e vaise a galiñola.
- Polo san Valentiño a amendoeira esbrocha o grumiño.
- Por San Brais, dúas horas máis.
- San Brais da barca que afoga e non mata.
- Se non chove en Febreiro, nin bo prado, nin bo centeo, nin bo lameiro.
- Se chove en febreiro, nen trigo nen centeo.
- Se febreiro non febreirea, marzo non marcea.
- Se en febreiro quente estás, en Semana Santa tiritarás.
- Se a Candeloria chora, metá do inverno vai fóra; que chore que deixe de chorar, metá do inverno está por pasar.
- O dous de febreiro súbete ó outeiro; se ves negrexar ponte a cantar; se ves branquexar bótate a chorar.
- Ó sol sen sombreiro, nin en agosto, nin en febreiro.
- Por San Valentiño a amendoeira esbrocha o grumiño.
- Ten o inverno por pasado se ves a febreiro empapado.
- Un día bo en febreiro é un ladrón no eido.
- Vaite febreiro cos teus vinteoito que se duras máis catro non queda nin can nin gato.
- Xaneiro xeadeiro, febreiro grileiro.
- Xaneiro xiadeiro, febreiro fervedeiro, marzo pelarzo, abril co día no cubil.


28.1.21

Entroidos da Galiza




Do Xornal Nós sacamos algúns dos "Entroidos repartidos na Galiza":
Anxeos. Poida que en relación con “angelus” (os que anuncian ). Vestidos e cubertos de saco e con chocas ao cinto, a danzar... de Parada de Sil.
Bonitas. Cubertas de exóticos mantóns, con relacións precolombinas. Propios de Cartelle.
Boteiros. Nome quizais en relación con “butio” (bramido) ou coa bota ou vexiga que portan sobre o báculo, ou mesmo tamén con “butyrum”, é dicir, manteiga. Máscaras caracterizadas polo gran tocado floral e camisa de cintas pregadas. Representativas de Viana do Bolo.
Cabreiros. Alusión aos pegureiros montañeses de Muíños.
Carolos e Vexigueiros e Policaepo. De Saamede nas Mariñas de Paderne á Coruña.
Charrúas, Charrelos. En relación co carro. Dábaselle este nome aos antigos indios riopratenses da Patagonia andina... Influencias levadas e traídas. Os primeiros do Entroido de Allariz, de traxes brancos cubertos de mantón. Os segundos da Veiga.
Choqueiros e Chocalleiros. Repartidos por toda Galiza, os que portan ao cinto as chocas, chocallas ( que chocan ou tanxen), esquilas, axóuxeres, campaíñas... Para, como tantas cousas, “aculturarse” e rematar asociándose con calquera disfrace: os “choqueiros” na Coruña.
Cigarróns. Quizais en relación co grupo prerromano dos Cigurros, asentados no entorno da Rúa aínda que máscara propia das terras de Verín, ou quizá mellor co dos Cimarróns.
Cimarróns. Son os animais que foxen da domesticación e volven ao monte a se asilvestrar. Nas colonias de Latinoamérica chamábaselles así aos escravos negros que fuxían do seu cativerio.
Entridos. Chaman así as máscaras de moitas das aldeas da serra do Xurés.
Felos. Pode que do verbo “felio” (berrar) ou quizais teña a ver con felón, infiel. Con flocos, cintas de cores prendidas en todo o traxe. Tradición propia das terras do Carballiño... neste caso, montados a cabalo.
Follateiros. Cubertos de follas murchas da mazaroca do millo. Propios de Lobios.
Gaimanchiños. Verba do portugués “gamao”, pillabán. Demos das festas medievais betanceiras.
Gárgolas. En alusión aos monstros representados na arquitectura barroca. De Celanova.
Galos. Anunciadores do Entroido da Merca.
Irrio. Máscara, símbolo pagán, quizais Baco, de cerimonias relixiosas de Castro Caldelas.
Labardeiros. De Toén e Mugares.  Nas imaxes deste artigo aparecen algúns máis - Ver Dicionario do Entroido.   - Aprender xogando con un Brincaletras   

25.1.21

Curiosidades de Rosa Parks


Actividade feita para homenaxear a 
Rosa Parks, persoeira elixida polas Escolas Asociadas Galegas  Unesco no DENEP deste curso 2020-21. Se queres facer ben os xogos primeiro sería mellor ler  a súa biografía (versión longa)  ou ver esta presentación (versión curta) . Outro xogo sobre Rosa Park telo neste   Brincaletras . 


23.1.21

Carnés GALEFAS en Campolongo (Galegofalantes)

1º Nivel
2º Nivel

3º Nivel
Parte da atrás

GOLFIÑO (NIVEL 1). Esfórzase . “Falo galego de cando en vez cos meus compañeiros/as” .
             Con este carné poderás :
- Participar nun sorteo con 2 números nos  agasallos ó final de curso.
- Como vas a mellorar a oralidade en galego subirás a nota nas materias que se dan en galego.
- Terás preferencia despois dos “Esquíos” e dos “Vagalumes” na selección de actividades organizadas polo EDNL
- Obrigas: Esforzarse en falar en galego, tanto cos mestres/as  que cos  compañeiros/as, nas materias programadas nesta lingua (Galego, Música, Educación Física, Sociais e Naturais ... ).
ESQUÍO (NIVEL 2). Adáptase .  “Falo galego cando outros/as o falan” .
             Con este carné poderás :
- Participar nun sorteo con 5 números nos  agasallos ó final de curso.
- Como vas a mellorar a oralidade en galego subirás a nota nas materias que se dan en galego.
- Terás preferencia despois dos  “Vagalumes” na selección de actividades organizadas polo EDNL
- Obrigas: Falar galego nas materias programadas en galego con todos/as e falar galego noutros espazos (patios do recreo, biblioteca, etc.) cando outros me falen en galego.

VAGALUME (NIVEL  3). Axuda.   “Falo galego  case sempre nas actividades escolares” .
              Con este carné :
             Terás premio seguro no sorteo de agasallos ó final de curso
              Como vas a mellorar a oralidade en galego  subirás a nota nas materias que se dan en galego.
             Terás preferencia  na selección de actividades organizadas polo EDNL
Obrigas: Falar sempre en galego durante todas as actividades programadas nesta lingua, para axudar ós que aínda lles custa facelo,
NOTAS:
- A actividade é voluntaria .  Comeza xa no inicio deste segundo trimestre (8/01/2019)
- Cada carné será validado despois de 30 días de compromiso   e entregaranse ó final de cada mes . Se algúen aínda non se esforzou o suficiente para a cadar o nivel esixido prorrogarase a entrega unha ou varias semanas segundo o caso.
- Serán correlativos : para  ter o de “Vagalume”  primeiro hai que acadar os dous anteriores.
- A entrega do carné farase  despois de falar cos mestres colaboradores da actividade e sempre de forma consensuada: música, educación física, titores.
- Os carnés están numerados para levar un control dos mesmos por parte do Coordinador do EDNL
Ver máis na Etiqueta GALEFAS (mascotas, entrega de premios ...)

2.1.21

As mil vidas de Dorotea

A autora propón  unha entrañábel e divertida historia de teatro, que acolle na colección de infantil, As mil vidas de Dorotea. Coas  ilustracións a toda cor de María Brenn, Lorena Conde mergúllase na historia da mestra, actriz e dramaturga Dorotea Barcena.

1.1.21

Refraneiro do mes de xaneiro

Coñeces algún outro refrán deste mes? Se así é podes engadilo nos comentarios para compartilo con tod@s, ou decírllelo á mestra/e e logo poder metelo con estes outros. Busca no dicionario ou pregunta por aquelas palabras que non entendas. De momento "auga temos bastante".
A auga de xaneiro cada gota vale un diñeiro.”
“A auga de xaneiro, todo o ano ten tempero.”
“A flor de xaneiro no chega ao froiteiro.”
"A auga do mes de xaneiro mata ó usureiro"
"A sardiña no xaneiro, cúspelle a barba a un mariñeiro"
"Amor o primeiro, e a lúa a de xaneiro"

"Cando as ras cantan no xaneiro, sinal de fame no eido"

"En xaneiro, visita o outeiro; se ves verdegar, ponte a chorar; se ves terrexar, ponte a cantar".
“En decembro descansar, en xaneiro traballar.”
“En xaneiro sabe a verza vella a carneiro.”
"En xaneiro nin galgo leboreiro, nin falcon perdigueiro"
“En xaneiro, mellor carballo que castiñeiro”.
“En xaneiro, pon o alleiro.”
“Entre nadal e xaneiro, inverno verdadeiro.”
"Entre xaneiro e febreiro, inverno verdadeiro"
"En xaneiro, xa a abella pon os pés no salgueiro"

Nadal e xaneiro, fan o inverno enteiro.”
“No mes de xaneiro, pon os pés no braseiro.”
"No minguante de xaneiro, corta o teu madeiro"

"O pito de xaneiro, coa súa nai sobe ó poleiro"

"Polo San Xián medra o día un pasiño de can" (9)
"Por xaneiro, o ferreiro vale carneiro"
“Polo san Vicente, planta os nabos da semente.” (22)
"Polo san Vicente perde o inverne un dente"
"Polo San Vicento ten o día unha hora máis, metade pola mañán, metade polo serán" (22)
“Polo xaneiro verán, nin palla nin gran”.
“Poucas chuvias en xaneiro, enchen o canleiro"

"Quen colle a aceitona antes de xaneiro deixa o aceite no oliveiro"

"Se queres ter bo alleiro, pon o allo no mes de xaneiro"

Tronos en xaneiro, mortandade no reino.”

"Un bo día de xaneiro  é un lobo no quinteiro"

"Verzas en xaneiro saben coma carneiro"

Xaneiro mollado, febreiro transtornado”
“Xaneiro quente, trae o demo no ventre.”
"Xaneiro xiado e abril mollado, enchen o faiado"
"Xaneiro frío o atemperado pásao arroupado"
"Xaneiro, xeadeiro, febreiro, grileiro"

San Xián: 9 de xaneiro  - San Vicente: 22 de xaneiro