GHAFOS - EDNL CEIP CAMPOLONGO

9.2.16

Poemas e Recursos Didácticos para traballar con Manuel María

Poemas comentados de Manuel María

Fundación Manuel María (ver Unidades Didáctica en Recursos)

Arredor de Manuel María

6.2.16

Vocabulario do Bosque Encantado

OUTEIRO: elevación do terreo

LEGUA: antiga medida de lonxitude

FRAGA: bosque con moita biodiversidade

TORO: rebanda grosa de calquera cousa cilíndrica. Por extensión TRONCO

TOBO: gorida, refuxio na terra en forma de furado

REXO: duro, forte, cheo de saúde, louzán

BICO: punto máis alto de todo o que se eleva, dun monte, do tellado, dunha botella

CHAIRA: terra cha

ALBISCAR: ver ao lonxe, divisar, enxergar

RAMALLADA: conxunto de ramas, ramaxe

ESLOMBADO: co lombo dobrado

UZ: tipo de xesta con flor branca. As flores chámanse CHORIMAS

LISCAR: fuxir, escapar

LOUZANÍA: saúde, vitalidade

ESCORREGAR: deslizarse, esvarar, perder pé

TOXEIRA: terreo cheo de toxos, TOUZA, TOUCEIRA

PÓLAS: ramas

CARRIZA: herba alta, brión. ( Musgo en castelán)

FENTO: planta silvestre que se reproduce por esporas. FILGUEIRA é o terreo cheo de fentos

ENTREMECIDAS: enredadas e movéndose unhas a outras

LATEXANTES: que fan un movemento rítmico e oscilante

POEIRENTA: chea de po

CARQUEIXA: carrasco, carqueixa, queiruga, quiroga, carroucha, breixo. pequeno arbusto salvaxe de cuxa raíz se usa para confeccionar cachimbas.

CORREDOIRA: unha das moitas denominacións que teñen os camiños en Galicia: CONGOSTRA, CARREIRO, CARREIRA, VIEIRO, SENDEIRO

PEGA: ave do tamaño dos corvos de plumas brancas e negras

MACHADA: ferramenta para picar leña

RACHAR: esgazar, abrir unha materia fibrosa

ASUBÍO: ruído que se emite cos beizos para fóra. O canto dos paxaros.

COIO: croio, seixo, algunhas das múltiples maneiras que ten o galego de denominar as pedras, segundo o seu tamano e forma. Neste caso trátase dunha pedra pequena, redondiña, en que a composición fundamental é o cuarzo

BIDUEIRO, bido. Árbore caducifolia de cortiza prateada e follas pequenas que medra espontánea en terreos húmidos. Ao seu hábitat están asociadas as amanitas, eses cogomelos vermellos con aro e escamas brancas onde soen refuxiarse os ananiños cando chove.

GROMO: rebento, gomo, abrocho, As primeiras folliñas que indican que a planta está viva e coleando.

SEIVA: substancia verde que dota as plantas da caracerística cor verde e que lles permite facer a fotosíntese.

RA: batracio verde que anda nos prados moi húmidos, pozas e lagoas

BAGATELA: cousa de pouco valor

ARAME: fío de metal máis ou menos groso

NIÑO: o acubillo que constrúen as aves para poñer os ovos e coidar dos pitiños.

OURIOL: verderolo ou vichelogrego. Pequeno paxaro de plumas cor amarela limón.

RECHOUCHIAR: asubiar. O cantar das aves máis miúdas.

RISTRA OU RESTRA: sarta, rosario de elementos entrelazados. Por exemplo de allos ou cebolas.

ESVELTO, esguío, lanzal. Alto e dereito.

CREBAR: escachar, partir, fender, abrir pola metade

PARDAL: gorrión. Paxaro pequeno que anda en bandadas moi numerosas.

GABARSE: presumir, fachendearse, exhibir algo dun mesmo.

COUZA: caruncho, povilla, insecto que ataca a madeira practicando túneles ata reducila a po.

LIQUE: tamén chamado brión. É a primeira materia orgánica que se adhire ás pedras.

QUEIRUGA: carrasca, carqueixa, quiroga, breixo, carroucha.

PREGUIZA: nugalla, pouca gana de facer calquera cousa.

PALPEBREXANTE: que move rapidamente as pálpebras. Intermitente.

BOROA: pan de millo

PIÑEIRO: a árbore que dá os piñóns

ACIVRO, ACIVO OU XARDÓN: árbore de folla perenne, moi lisa e brillante, de cantos rematados en pico. Dá acios de boliñas vermellas moi estimadas por algúns animais. É a única palabra que ten grupo consonántico VR no noso idioma.

CEDRO: conífera de gran altura que varía segundo a orixe. Haina do norte de África, do Himalaia, de Norteamérica. A súas piñas son redondas e máis pequenas ca as do piñeiro común. A súa madeira sempre foi moi estimada para facer lápises. No insti temos media ducia de fermosos exemplares do cedro do Atlas.

NOGUEIRA: árbore das noces

VIMBIEIRA: árbore da familia dos salgueiros que dá varas idóneas para a confección de cestos, canastos ou paxes.

GANDO: conxunto de animais cuadrúpedos que se crían para tirarlle o leite ou a carne.

EMBORRALLAR: encher de borralla, enzoufar, estercar.

GORIDA: tobo, refuxio dos animais salvaxes.

RENXER: facer un ruído característico as portas ou ventas de madeira.

RABUÑAR: esgazar a pel con algo cortante

TEIMA: obsesión, idea fixa

ESCORRENTAR: axotar, facer fuxir

RUEIRO: conxunto de casas, aldea

AMOLAR, contrariar, facer rabear alguén.

RACHA: pode ser de vento ou de madeira. Esta última é cando esgazas a madeira en dirección á veta, cada fragmento é unha racha o acha.

GRAN: de millo, de centeo. Cada unha das sementes que dá unha planta.

REGATOS: ríos pequenos, regueiros

FUNGOS: hainos microscópicos e hainos visibles. Estes últimos son setas ou cogomelos.

OURIVE: artesán que fai xoias

PORCO TEIXO. teixugo, pequeno mamífero carnívoro común no bosque atlántico.

PICAPINOS ou PAXARO CARPINTEIRO ou PETO: paxaro de tamaño medio que fai o seu niño no tronco dos piñeiros practicando un furado

RODEIRAS: as marcas que deixan as rodas do carro nas grandes pedras que enlaxan os camiños

MORCEGO: mamífero insectívoro nocturno dotado de voo. Guíase polo sentido acústico, actuando o seu oído como un radar.

FENDA, grecha, laño, fendedura. Corte que presenta a superficie de calquera materia.

FUCIÑO: lugar na cara dun animal onde converxen o nariz e a boca

TÉPEDO: nin quente nin frío, morno

CADEIRA: asento con respaldo.

2.2.16

Na candeloría medio inverno vai fóra

"Pola candeloria, medio inverno vai fóra". "Cando a Candeloria chora, o inverno xa vai fóra; cando a Candeloria ri, o inverno está por vir". "A partir da candeloria, ningunha ave voa soa". No día que casan os paxariños, temos a sentenza popular sobre como vai ir o tempo atmosférico. Falar un idioma tamén é saber soltar os seus ditos e modismos ao xeito.

V CAMPAÑA POLA ORALIDADE

11.1.16

Canle en Youtube de Cancións en Galego

Chove en Galiza (Pablo Díaz)

Artigo relacionado:

Palabras en Galego para designar a choiva

As 3 formas de dar as grazas - Prof. António Sampaio da Nóvoa

4.1.16

Palabras en Galego para designar a choiva

DICIONARIO DA CHUVIA EN TRAZO
(Artigo relacionado)
A
Amizar: É cando para de chover.
Arroiada: Choiva moi intensa.
Arroiada: Moita choiva e moi forte.
Arroiar: Cando chove moito.
Auganeve: Auga moi fría.
Auganeve: Cando a auga moi fría.

B
Babuña: Pouca choiva.
Babuxada: Auga moi finiña, dura moi pouquiño tempo.
Ballón: Choiva forte, que dura pouco.
Ballón: Chuvia intensa de gotas grandes.
Basto: Que chove moita cantidade de chuvia xunta.
Bátega: Choiva forte, que dura pouco.
Brea: É cando fai moito vento e chove ao mesmo tempo.
Brétema: É a néboa (*niebla) que hai polas mañás cedo.
Brétema: Cando hai néboa (*niebla).
Brétema: Vapor de auga espeso.

C

Cairo: Chaparrón moi forte.
Cairo: Choiva que dura moi pouco.
Cifra: Choiva ou neve, acompañada de vento.
Curiscada: Chuvia miúda e que pasa rápido, e vén con aire.

CH
Chaparrada: Choiva que dura moi pouco.
Choiva: Precipitacións en forma de auga.
Chover a chuzos/ ou a caldeiros: Cando chove moi intensamente, pode ser moito ou pouco tempo.
Chover como a mexadiña dun rato: Cando chove moi pouquiño e o canal da auga bota como unha mexadiña dun rato.
Chuvasco: Choiva con moito aire.
Chuvasco: Chuvia que cae de repente forte.
Chuvieira: É unha chuvia moi forte e abundante.
Chuviñada : Choiva de pouca duración e que cae moi lentamente.
Chuviscada: Gotas pequenas de auga.
Chuvisca: Choiva miúda e pouco intensa
Chuviscar: Cando chove fino.
Chuvisco: É cando chove miudiño e fai vento.
Chuvizna: Cando chove pouco.

D
Diluvio: Choiva abundante e forte.

E
Escampar: Cando deixa de chover.
Ervallo: Cando cae auga que nin chove nin deixa de chover pero molla.

F
Folerpa: Cando neva pero non calla.
Folerpada: Cando cae auga en forma de neve pero pouca cousa, que non calla.

G
Granizada*: Cando cae a auga en forma de xeo.

I
Invernada: Que chove durante moito tempo e cando auga cae fai como globos na terra.

N
Nebra: É a néboa (niebla*) que che interrumpe a visibilidade.
Nevarada: Cando neva, e queda a neve callada.

O
Orballada: Choiva miúda e de pouca duración.
Orballiscada: Orballada moi fina.
Orballo: É cando chove miudiño e cae a auga pero case non molla nada.
Orballo: Cando chove pouco pero molla moito e sen parar.
Orballo: Chuvia fina e delgada
Orballo: Pouquiña choiva.

P
Parruma: É a neve pouco densa.
Pedrazo: Cando graniza* pero as pedras de xeo son moi grandes.
Pedrazo: Sarabia forte con pedriñas de xeo.
Pingar: Cando caen gotas grandes.
Poallo: Choiva miúda e pouco intensa.

S
Saraiba: Cando a auga cae en forma sólida en forma de pedra.
Saraiba: Granizo*.
Saraiba: Granizo*, caen grans conxelados do ceo.

T
Tifón : Temporal con moita choiva e vento.
Torba: Choiva mesturada con granizo.
Torbón: Dise cando chove forte e para de chover un intre e volve chover.
Treboada: Tormenta.
Treboada: Tromba de auga forte.
Treboada: Choiva intensa, que dura pouco tamén.
Treboada: Que chove moito durante 20 minutos
Trebón: Chuvia forte de longa duración.

X
Xistra: Neve con vento frío.

Z
Zarzallo: Chuvia fina.

Máis (Caderno da Lingua)
Para resumir aquí están 61 palabras galegas distintas para denominar a choiva. E outras dezaseis máis relacionadas co mesmo concepto:

Para chuvia feble: Babuña, Babuxa, Barbaña, Barbuza, Barrallo, Barrufa, Barruñeira, Barruzo, Borralla, Breca, Chuvisca, Chuviscada, Chuviñada, Froallo, Lapiñeira, Marmaña, Orballo, Parruma, Parrumada, Patiñeira, Patumeira, Poalla, Poallada, Poalleira, Poallo, Zarzallo…

Para chuvia forte: Arroiada, Ballón, Basto, Bátega, Bategada, Cebra, Cebrina, Chaparrada, Chuvascada, Chuvasco, Chuvieira, Cifra, Ciobra, Dioivo, Treixada, Xistra, Zarracina…

Cando hai raios e tronos: Treboada, Torboada, Torbón, Trebón…

Se vén con neve e xeo: Auganeve, Cebrina, Cebrisca, Escarabana, Nevada, Nevarada, Nevareira, Nevarío, Nevisca, Nevarisca, Pedrazo, Salabreada, Sarabiada, Torba…

Cando remata de chover: Amizar, Delampar, Escambrar, Escampar, Estear, Estiñar, Estrelampar…

E cando hai condensación de auga: Borraxeira, Borraxoia, Brétema, Cegoña, Fuscallo, Néboa, Neboeiro, Nebra, Zarrazina…

30.12.15

Calendario 2016

18.12.15

Contos Galácticos con Onda Cero

O alumnado de 4ºB participou neste curso 2015-16 co programa "Dalle a lingua" de Onda Cero Radio". Este ano presentamos uns contos inventados por eles facendo un roteiro matemático polas rúas da zona vella de Pontevedra.

Ver máis fotos

Máis na páxina web do cole.

Ver fotos dos libro cos contos.